Een erfgoed dat bijna verloren ging

Duizenden jaren lang werd de Chinese beschaving gevormd door de overtuiging dat het leven geleid zou moeten worden door harmonie tussen Hemel, Aarde en mens.

Die overtuiging was niet alleen maar theoretisch. Ze beïnvloedde het dagelijks leven, van het gezin tot het keizerlijk hof. Een kind leerde respect te hebben voor zijn ouders. Van een heerser werd verwacht dat hij met deugdzaamheid regeerde. Een kunstenaar streefde niet alleen naar schoonheid in vorm, maar ook naar zuiverheid van hart.

Dit was de wereld van de traditionele Chinese cultuur. De fundamenten ervan werden gevormd door het boeddhisme, het taoïsme en het confucianisme. Deze levensbeschouwingen leerden dat deugdzaamheid en moraliteit ertoe doen, dat goed en kwaad gevolgen hebben en dat het menselijk leven verbonden is met iets hogers.

Gedurende vele dynastieën kwam dit wereldbeeld tot uitdrukking in de Chinese kunstvormen. Een gedicht kon de gesteldheid van iemands ziel onthullen. Een schilderij kon de grootsheid van de natuur en de nietigheid van de mens weerspiegelen. Een dans kon zonder één gesproken woord moed, gratie, humor of spiritueel verlangen uitbeelden.

Deze traditionele idealen gaven betekenis aan het Chinees Nieuwjaar, aan voorouderrituelen, aan heilige bergen en tempelklokken, en aan verhalen die van generatie op generatie werden doorgegeven. In die verhalen werden helden op de proef gesteld, verschenen wijzen op nederige plaatsen en stonden gewone mensen voor de keuze tussen egoïsme en rechtvaardigheid.

Dit is de culturele wereld die Shen Yun opnieuw tot leven heeft gebracht. Maar waarom moest deze cultuur eigenlijk nieuw leven worden ingeblazen?

Een beschaving die werd onderbroken

In 1949 kwam de Chinese Communistische Partij (CCP) aan de macht, na tientallen jaren van oorlog en onrust. Vanaf het begin wilde de partij niet alleen China besturen, maar ook het Chinese volk opnieuw vormgeven.

De traditionele cultuur stond dat streven in de weg.

De CCP probeerde traditionele idealen en de loyaliteit aan familie en integriteit te vervangen door absolute toewijding aan de partij en haar revolutionaire ideologie. Terwijl het traditionele Chinese denken de nadruk legde op harmonie tussen de Hemel, Aarde en de mensheid, propageerde de CCP juist strijd.

““Strijden tegen de Hemel is eindeloze vreugde; strijden tegen de Aarde is eindeloze vreugde; strijden tegen de mensen is eindeloze vreugde.” — CCP-voorzitter Mao Zedong

De landhervormingen en collectivisatiecampagnes van de jaren veertig en vijftig ontmantelden de traditionele agrarische samenleving. Mao's Grote Sprong Voorwaarts, die in 1958 begon, leidde tot een catastrofale hongersnood die naar schatting tot wel 40 miljoen mensen het leven kostte.

Religieuze instellingen kwamen onder staatscontrole te staan. Monniken en nonnen werden gedwongen hun religieuze leven op te geven en een wereldlijk bestaan te leiden. Klassiek onderwijs maakte plaats voor politieke scholing. Scholen en kunstenaars moesten de politieke doelstellingen dienen. Kunst die ooit de menselijke moraal en spirituele betekenis onderzocht, werd voortaan uitsluitend beoordeeld op de vraag of zij de revolutie diende.

De gewelddadigste aanval op China's eeuwenoude erfgoed vond plaats tijdens de Culturele Revolutie, van 1966 tot 1976. Mao riep jongeren op om in opstand te komen tegen de traditie. Onder de campagne om de ‘Vier Ouden’ uit te roeien — oude ideeën, oude cultuur, oude gebruiken en oude gewoonten — trokken de Rode Gardisten door het hele land.

    

Tempels werden geplunderd en tot de grond toe afgebrand. Beelden van Boeddha's, taoïstische godheden en Confucius werden aan stukken geslagen. Klassieke boeken en familieregisters werden verbrand. Voorouderhallen werden vernield en beklad. En de mensen die China's kennis en tradities eeuwenlang hadden doorgegeven, onder wie intellectuelen en monniken, werden vervolgd, gevangengezet en in veel gevallen vermoord.

Wanneer een tempel wordt verwoest, gaat er meer verloren dan alleen een gebouw: een plaats van aanbidding, geschiedenis en spirituele betekenis verdwijnt. Wanneer boeken worden verbrand, gaan ook de ideeën, waarden en herinneringen die ze bevatten in rook op. Een hele generatie werd afgesneden van haar verleden. Dit was de grote breuk in de Chinese beschaving.

Na het einde van de Culturele Revolutie keerden sommige uiterlijke vormen van de traditionele cultuur geleidelijk terug. Tempels werden hersteld, bepaalde festivals deden opnieuw hun intrede en oude symbolen werden weer tentoongesteld. Maar onder het communistische bewind bleven deze uiterlijke vormen vaak losgekoppeld van de spirituele overtuigingen en morele waarden die ze ooit hun betekenis hadden gegeven. De essentie was verdwenen.

De slogan van Shen Yun, “Het China van vóór het communisme”, verwijst naar het opnieuw tot leven wekken van de traditionele cultuur die vrijwel volledig werd verwoest: het terugbrengen van een beschaving die op de rand van uitsterven stond.

Wat het betekent om “een cultuur nieuw leven in te blazen”

    

Een cultuur nieuw leven inblazen is iets anders dan een voorwerp bewaren. Een vaas kan in een museum worden tentoongesteld, maar cultuur is iets wat mensen beleven en doorgeven. Daarvoor zijn mensen nodig die de traditie in de praktijk brengen en haar diepere betekenis begrijpen. Dat is de missie van Shen Yun.

Het gezelschap put uit traditionele kunstvormen zoals klassieke Chinese dans, muziek en kostuums. De uiterlijke schoonheid is daarbij van belang, omdat ze het publiek onmiddellijk meevoert naar de wereld van het traditionele China. De bewegingen van een danser, de klank van de erhu, het sierlijke zwaaien van een lange mouw of het beeld van een bergtempel, omgeven door nevel, kan een complete culturele wereld oproepen.

    

Voor Shen Yun draait culturele herleving echter niet alleen om historische nauwkeurigheid of visuele schoonheid. De artiesten willen deze kunstvormen tot leven brengen vanuit de waarden die de traditionele Chinese cultuur zelf hebben gevormd.

In de klassieke Chinese dans gaat technische beheersing hand in hand met innerlijke uitstraling. Dat betekent dat een danser de waarden die hij of zij uitbeeldt niet alleen moet tonen, maar ook zelf moet belichamen.

In de verhalenvertelling bieden eeuwenoude legendes de gelegenheid om na te denken over moed, trouw, mededogen en morele keuzes. In de muziek en de enscenering is schoonheid niet alleen bedoeld om indruk te maken, maar ook om de geest te verheffen.

Daarom is het werk van Shen Yun zowel artistiek als cultureel. De traditie wordt niet behandeld als iets afstandelijks of als een verstild overblijfsel uit het verleden. Het publiek krijgt de kans haar te ervaren als iets wat nog altijd leeft — gedragen door artiesten die geloven dat uitmuntendheid op het podium begint bij de vorming van het innerlijk.